arcam

Het gebouw gelegen aan het Bijlmerplein, dat nu officieel Zandkasteel heet, heeft de laatste veertig jaar meerdere namen en functies gehad. Ontworpen als hoofdkantoor voor de Nederlandsche Middenstandsbank (nu ING), droeg het oorspronkelijk de naam ‘Amsterdamse Poort’ naar het nabijgelegen winkelcentrum. Maar veel passender is het inmiddels omgedoopt tot het ‘Zandkasteel’, geïnspireerd door de tien torens en zandkleurige bakstenen gevel. De natuurlijke vormen waarbij rechthoeken vermeden worden, de connectie met buitenlicht en de speelse uitstraling zijn gebaseerd op antroposofische principes.

Nadat de ING er in 2020 vertrekt, wordt het herontwikkeld en wordt het in 2023 hernieuwd opgeleverd met 263 huurwoningen, met op de begane grond een café en bioscoop. Het is toegankelijk voor iedereen: bewoners, buren of architectuurliefhebbers!

De basisschool De Evenaar is een van de structuralistische scholen die de bekende architect Herman Hertzberger ontwierp op het Ambonplein in de Indische Buurt. Naar voorbeeld van zijn eerdere Apolloscholen (De Willemsparkschool en Montessorischool), die in 1983 werden opgeleverd, won ook De Evenaar, die in 1986 opende, de Merkelbachprijs. Kenmerkend aan deze scholen is het open plan bouwen en het ontbreken van gangen. Voor De Evenaar ontwierp Hertzberger een betonnen structuur met gebogen gevels, waardoor een open karakter werd gecreëerd. Voor de ramen gebruikte hij de herkenbare stalen en glazen invullingen.

Deze iconische school moest helaas haar deuren sluiten op 1 augustus 2011 vanwege een lage score van de onderwijsinspectie. Desondanks leven Hertzbergers scholen door in heel Nederland. Momenteel is er een dependance van IBS Al Jawhara in het gebouw gehuisvest.

In 1986 opent het vernieuwde Station Amsterdam Sloterdijk. Het station, ontworpen door Harry Reijnders, valt in de jaren ’80 op door zijn ongelijkvloerse kruisingen en acht treinsporen. Het ligt dan nog midden in het open weiland, vlak bij het voormalige dorp Sloterdijk, dat sinds 1921 bij Amsterdam hoort. Daarnaast kenmerkt het station zich door de transparante en moderne uitstraling. Reijnders maakte voor het ontwerp gebruik van veel glas en wit staal.

Hierna gaat het echter snel met de ontwikkeling van zowel het station als het gebied eromheen. Aan weerszijden van het station vestigen zich bedrijven en de stad kruipt dichterbij. Vandaag de dag behoudt het station enigszins haar eigen karakter; het is een belangrijk schakelpunt voor de regio en telt tien treinsporen en twee metrosporen.

Het Waterlooplein wordt aangewezen als dé plek voor zowel het nieuwe stadshuis als het stadstheater, zo besluit de Gemeente Amsterdam na de bevrijding van de Duitse bezetting. In 1982 (na een lange periode van onrust en onzekerheid) begint de bouw. Ruim vier jaar later, in 1986, wordt het Muziektheater, vandaag de dag het Nationale Opera & Ballet, ook wel Stopera genoemd, geopend.

Het ontwerp is gecreëerd door Cees Dam en Wilhelm Holzbauer, die kozen voor de kenmerkende ronde gevel van wit marmer. Daarachter plaatsten ze grote ramen waardoor je vanuit de foyers een mooi uitzicht over de Amstel hebt. Al tijdens de planning en uitvoering wordt het gebouw echter bekritiseerd. Enkele huizen en voorzieningen in de Joodse wijk moeten voor het gebouw wijken en ook de enorme kosten (ruim 230 miljoen gulden) voor de bouw zijn controversieel. Onder de uitspraak ‘Stop Opera’ gaan velen, eind jaren zeventig, begin tachtig de straat op om te protesteren. Vandaag de dag hoor je minder over deze kritiek en is de Stopera een internationaal bekend instituut voor dans én opera.

Het witte Zwanenburgerwalcomplex is een kenmerkend voorbeeld van de stadsvernieuwing in Amsterdam in de jaren tachtig. Bij stadsvernieuwing werd er gekozen voor kleinschalige renovaties en vervangende kwalitatieve nieuwbouw binnen de bestaande stedelijke structuur. Zo gebeurde dit ook op de hoek van de Zwanenburgwal en Staalstraat, waar Paul De Ley en Fenna Oorthuys in opdracht van het Gemeentelijk Woningbedrijf het complex ontwierpen. Kenmerkend zijn de afgeronde hoeken in lichte kleur en de horizontale strookramen.

Op de begane grond vestigden zich winkels, met daarboven woningen. Zo werden wonen en werken gecombineerd, een ander typisch kenmerk van de stadsvernieuwing in Amsterdam. In 2025 werd het gebouw tot gemeentelijk monument verklaard vanwege de hoogwaardige kwaliteit en historische context.

In 1986 opent het winkelcentrum de Amsterdamse Poort in Amsterdam Zuidoost. Het is dan een van de eerste winkelcentra buiten de binnenstad. Het centrum bevindt zich ingesloten tussen vier dreven, de Bijlmerdreef, Flierbosdreef, Hoogoorddreef en Foppingadreef en bestaat uit verschillende straten en pleinen. Ook het zandkasteel ligt in dit gebied. Het winkelcentrum wordt de laatste jaren grootschalig gerenoveerd, winkels krijgen een nieuwe gevel en het gebied wordt getransformeerd van een primair winkelgebied naar een huiskamer van de buurt, waar verschillende voorzieningen zich vestigen. Zo is er bijvoorbeeld een OBA gevestigd en zijn er de laatste jaren meerdere woningen gerealiseerd. Wil je leuke verhalen lezen over bewoners en ondernemers van de Amsterdamse Poort? Dat kan hier.