Geef het menselijke en anders-dan-menselijke leven in de stad samen een stem in het Amsterdamse groenbeleid
Het Burgerberaad Groene Stad vindt groen belangrijk voor leefbaarheid, gezondheid, klimaatadaptatie en natuur. Daarnaast vraagt het Burgerberaad om een groenbeleid met respect voor iedereen (mens, dier, natuur). Laat mensen, dieren, planten en anders-dan-menselijk leven daarom samen beslissen over het groen in de stad. Dat bepleiten Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) en diverse menselijke en anders-dan-menselijke Amsterdammers in aanvulling op de aanbevelingen van het Amsterdamse Burgerberaad Groene Stad, waarop het College van B&W op 9 december 2025 inhoudelijk reageerde.
Amsterdam heeft grote ambities op het gebied van klimaat, gezondheid en leefkwaliteit. Maar zolang groen, water en bodem niet worden behandeld als volwaardige onderdelen van de stedelijke infrastructuur, blijven we symptoombestrijding organiseren in plaats van toekomstbestendigheid. De grootste winst ligt daarom, aldus Arcam, niet in méér maatregelen, maar in een andere manier van sturen.
De stad Amsterdam is immers een levend ecosysteem, waarin miljarden levende wezens een plek hebben – mensen, planten, dieren en eencelligen. Het is mogelijk om een beslismodel te maken, waarin ook anders-dan-mensen een stem krijgen. Het is daarbij belangrijk om ‘het groen’ niet al te letterlijk te benaderen. Mensen begrijpen groen vooral als type, zonering en schaal, maar voor de natuur zelf maakt het natuurlijk niet uit of het een scheg, een schimmel of stromend water wordt genoemd.
Onder ‘groen’ vallen dus niet alleen de formele groenstructuren die zijn vastgelegd in menselijk beleid, zoals de Amsterdamse Scheggen, de parken, het Amsterdamse Bos, de Bomenkaart van Amsterdam, ontoegankelijk groen met ecologische waarde, geveltuinen, speeltuinen, volkstuinen en de veenweidegebieden in Waterland. Maar ook al het ongedocumenteerde, zelfstandige en ongehoorzame anders-dan-menselijke leven in de stad, waaronder bodemstructuren, waterlopen en ondergrondse ecosystemen.
Gek? Nee hoor. We doen het al, niet alleen wereldwijd, ook in Amsterdam. In Zoöp De Ceuvel, in Zoöp Amstelpark en in het Paling Wellnesscentrum in het Oosterdok.(1) ‘Het groen’ en mensen kunnen samen beslissen als anders-dan-menselijke levensvormen worden vertegenwoordigd door een of enkele mensen. Deze mensen handelen dan niet uit eigenbelang, maar houden vooral de onderlinge relaties in het oog. Want hoe meer relaties er bestaan, hoe steviger een ecosysteem.
Inmiddels hebben meer dan veertig landen rechten van een bepaald soort natuur vastgelegd. Ambassade van de Noordzee maakt zich sterk voor rechten voor de Noordzee. In 2019 richtte Arcam al het Parlement van de Scheggen op, waarin een groenparlement alle plannen voor de groene vingers van de stad uitsluitend beoordeelde vanuit het belang van het groen zelf. De natuur is dan een zelfstandig organisme met eigen rechten en wensen.
Een menselijk en anders-dan menselijk groenbeleid kost, in tegenstelling tot veel groenbeleid, nauwelijks extra geld en leidt per direct tot een stad die ecologisch en sociologisch rechtvaardiger kan worden ingericht. En dat leidt tot een gezonder, toegankelijker en klimaatbestendiger Amsterdam.
Afzenders
- Namens de stad als ecosysteem: Arcam – Architectuurcentrum Amsterdam
- Namens al het anders-dan-menselijke leven in het ecosysteem: Thijs de Zeeuw
- Namens de bodem en het water: Joyce van den Berg
- Namens al het informele en bottom-up georganiseerde groen – Eileen Stornebrink
- Adviesraad: Femke Kaulingfreks, René Boer en Angelique Hoogmoed
Noten
- Een Zoöp is een organisatie die ook anders-dan-menselijke stemmen en belangen mee in de besluitvorming en werkwijze’. (Bron: Nieuwe Instituut)
- Ecogentrificatie: de oververtegenwoordiging in groengebieden in gebruik en financieel gewin voor (1) kapitaalkrachtige groepen van (2) fysiek gezonde mensen met (3) sterke politieke netwerken in (4) de beslislagen van de samenleving. Dat leidt tot sociale onrechtvaardigheid: het groen is immers niet door iedereen in gelijke make te gebruiken en niet iedereen plukt daar in gelijke mate de vruchten van (denk ook aan waardestijging van vastgoed). Het leidt ook tot ecologische onrechtvaardigheid: door inperking van groen in borders en eenzijdig groen in grasveldjes neemt de biodiversiteit en de vrije woekerruimte van ‘het groen’ en de leefruimte van alle niet-mensen daaronder of daarboven af.
Zie ook:
- Onder- en bovengrondse berichten aan het stadsbestuur — Arcam
- Parlement van de Scheggen — Arcam
- Ontmoet de paling in het onderwaterpark…msterdam. ˘Ja, je krijgt natte voetenˇ
- De Anekdotische Veldgids van de Ceuvel, Zoöp de Ceuvel