arcam

Theatercollectief Gouden Haas ontwikkelde in opdracht van Arcam het Veldhospitaal. Op drie verschillende locaties in de casusgebieden van 2026 landde het participatieve theaterstuk. Met humor, maar ook met filosofie en een breed palet aan emoties brengen zij de boodschap van Een Optimistisch Rampenplan over. Hieronder lees je een verslag.

Aan het begin lijkt de situatie nog grappig, maar langzaam wordt duidelijk dat de grootte van de ramp niet te overzien is en dat we verre van goed voorbereid zijn. Wat kan de groep doen nu ze op zich zelf zijn aangewezen in het Veldhospitaal? Wat is het protocol? Wáár is het protocol? Wie is de leider? De onbeantwoorde vragen en onzekerheid staan symbool voor de huidige situatie in de wereld. We weten dat er grote rampen gaande zijn, zoals biodiversiteitsverlies, opwarming van de aarde en uitputting van grondstoffen. Tegelijkertijd zitten we zo vast in grote systemen dat verandering nog ver weg lijkt.

Ondertussen proberen de noodsteunbegeleiders van het Veldhospitaal grip te krijgen op de situatie. Hoe verhouden de verschillende rampen zich tot elkaar, van biodiversiteitsverlies tot CO² uitstoot; en wat heeft geleid tot de noodsituatie waar we nu in zitten? Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Er wordt afleiding gezocht met een Bingo: is het een kans of een ramp? Iedereen wordt aan het denken gezet; want is elektricificering positief voor de aarde omdat we minder fossiele brandstoffen gebruiken, of is het een ramp omdat we daardoor ook andere materialen zoals lithium nodig hebben? Is vergrijzing een ramp vanwege stijgende zorgkosten of een kans vanwege de afname van de wereldbevolking? Lastige vragen waarop geen eenduidig antwoord te bedenken is.

Is het einde van de wereld, zoals we die kennen, nu echt aangebroken? Als ceremoniële afsluiter zitten de deelnemers in een kring en luchten een voor een hun hart.

‘Bedankt aarde, dat we mochten genieten van alle schoonheid die je te bieden had.’

“Sorry aarde, voor onze ondankbaarheid en onachtzaamheid, jij hebt ons niet nodig, maar wij jou wel.’

De kracht van Gouden Haas is dat we er écht middenin zitten, en dat de ernst van de situatie indringend en voelbaar is. Het Veldhospitaal is immers ook een moment van bezinning. Wat als het straks echt zo ver is en we moeten onze huizen verlaten, op zoek naar een veilige plek? Het lijkt onvoorstelbaar, maar misschien kunnen we in de nabije toekomst niet altijd langer uit gaan van de maakbaarheid van de samenleving. Deze realiteit lijkt dichterbij te komen met de huidige koers waarop we varen en is hyperreëel in de Veldhospitaals.

Gelukkig zijn er manieren om met alle kennis die we hebben aan de slag te gaan om weerbaarder te worden. Aan het eind van de voorstelling sluiten deelnemers aanbij diverse workshops.  Met transitiekenniscentrum Drift spelen we een rollenspel om te onderzoeken welke rol in de transitie het beste bij je persoonlijkheid past. Ben je een aanjager, een vastlegger of een opschudder ? Een andere groep gaat in gesprek met een klimaatpsycholoog: ‘Wat doet dit denken over noodsituaties en complexe klimaatopgaven met je? We leren dat klimaatrouw kan worden begrepen als een protest tegen de apathie in de wereld. Maar hoe leer je leven met rouw? Ook krijgen deelnemers de mogelijkheid om bij te komen in de snoezelhoek of een goed gesprek te voeren aan de hand van de food for thought-vragen. Met deze handvatten en de actiebereidheid van de aanwezigen lijkt toch handelingsperspectief te ontstaan.

Op de drie locaties gaan de Architects in Residence in gesprek met de deelnemers over lokale rampen op basis van hun ontwerpend onderzoek op concrete locaties in de stad.

Schimmel verdwijnt niet. Bestrijding is symboolpolitiek. Bewoners schamen zich voor hun situatie en gaan daarom niet over tot publieke actie. Bestuurders willen altijd meer onderzoek om ‘het probleem in kaart te brengen’ en stellen het nemen van maatregelen uit. Architecten van BRIGHT en Verdedig Noord bepleiten voor het benoemen van schimmelproblemen als een gevolg van ecologische wetmatigheid. De woningen in Noord zijn immers in een moeras gebouwd en de enige oplossing om echt van de schimmel af te komen, ligt in het vinden van nieuwe locaties. Nieuwbouw in Noord zou dus voor minimaal ook voor de bewoners van deze woningen beschikbaar moeten zijn. Bestuurders moeten hun verantwoordelijkheid nemen en woningen gaan bouwen als vervangende en betaalbare woonruimte voor de bewoners die dat nodig hebben. Ontwerpers nemen een activistische positie in en buigen zich dan over het ontwerpen van een proces van afscheid, rouw en berusting.

Temidden van grote dreigingen en vervuilde omgevingen wordt een nieuwe woonwijk ontwikkeld. De belangen zijn groot, de agenda’s ondoorzichtig en de processen traag. De stedenbouwkundigen van MUST ontdekken na een confronterend bewustwordingsproces dat zij maar weinig macht hebben. Als markering van dit moment maken ze samen met de deelnemers aan het Veldhospitaal een gemeenschappelijk monument van machteloosheid. Van het verzamelde afval geven zij vorm aan een gezamenlijk narratief van onmacht en hoop. Want nu zij zich bewust zijn geworden van de eigenschappen van het toekomstige woongebied, en van hun eigen ontwerphouding in het verleden, dringen complexe vragen zich op. Hoe kan je bijdragen aan een eerlijk en rechtvaardig ontwerp, waarin je enerzijds een rol speelt in de ontwikkeling van die woonwijk, maar anderzijds een realistisch beeld geeft van de gevaren die het gebied omringen? Momenteel werkt MUST aan het antwoord op deze vragen.

Wat als echt een noodsituatie uitbreekt, weet jij waar je heen moet gaan in jouw buurt? Waar haal je water en voedsel, hoe kom je aan informatie die je vertrouwt? En wie van je buren heeft hulp nodig of bij wie kan je zelf hulp vragen? Met deze vragen van ontwerpers Ruba Ammiwala en Jeffrey Bolhuis reflecteren deelnemers op hun eigen buurt. Een ramp kan door iets kleins worden veroorzaakt, door natuurgeweld of ongelukken, maar als je je huis moet verlaten, is het belangrijk om te weten wie kwetsbaar is in jouw buurt en waar je hulp kan vinden. Als snel blijkt dat de meesten hier nooit goed over hebben nagedacht. Als een ramp langer duurt, heb je maar kort iets aan een noodpakket. Dat is immers gericht op individuele overleving. Door op tijd het gesprek aan te gaan met je buren, ontstaat collectieve weerbaarheid. AP+E en Ruba Ammiwala werken aan een universeel coderingssysteem, gericht op aanwezige weerbaarheidselementen in de wijk (water, eten, elektriciteit, informatie, afleiding), zodat mensen elkaar snel kunnen vinden.

Foto’s Gouden Haas

Een afspraak op maat en intake tot 50 cliënten is mogelijk. Interesse? Gouden Haas graag vrijblijvend kennis voor een aanbod op maat. Ook is het mogelijk om het
Veldhospitaal voor je eigen locatie en/of organisatie te boeken. Hiervoor komt Gouden Haas ook graag met je in contact.

Neem contact op met Marieke Nooren via programma@goudenhaas.nl