arcam

Op de duurste vierkante meters van Amsterdam is met de Universiteitsbibliotheek een niet-commerciële studieplek gerealiseerd voor studenten. Het is een krachtig en noodzakelijk statement dat hiermee een belangrijke academische functie in het hart van de binnenstad is behouden. De jury heeft diepe bewondering voor de jarenlange strijd die is gevoerd om dit rijksmonument te behouden en een prachtige nieuwe functie te geven. De bibliotheek is een oase van rust die de drukke binnenstadscampus compleet maakt.

Bij binnenkomst wordt de jury direct gegrepen door de overtuigende ‘vibe’ en de openheid van het hoge, lichte atrium. De jury is vol lof over de manier waarop de nieuwbouwingrepen het historische Binnengasthuis hebben getransformeerd tot een magische ruimte. De glazen overkapping van ‘de boom (of het blad) der wijsheid’ verbindt de oude ziekenhuispanden op een vanzelfsprekende wijze. De jury waardeert dat de glazen overkapping is ontworpen vanuit de logica van de meest efficiënte draagconstructie. De nieuwbouw op de hoek van de Nieuwe Doelenstraat, die twee historische gebouwen verbindt, maakt op een subtiele en doeltreffende wijze het gebouwencluster compleet. Het kunstwerk van bronzen letters als gevelscherm van de nieuwbouw is een goede neutrale en passende keuze bij de functie van het gebouw. Daarnaast is de transformatie van de oudbouw een overtuigend en bijna tastbaar voorbeeld van omkeerbaarheid. De ritmiek van bedden in de voormalige ziekenzalen is vervangen door eenzelfde ritme van bureaus met laptops. In alles is zichtbaar dat de architect van de renovatie en de architect van de nieuwbouw overtuigend hebben samengewerkt. Ieders werk blijft individueel herkenbaar, terwijl het samen één integraal gebouw is geworden.

Hoewel de smaken over de Boom der Wijsheid binnen de jury verschillen, vinden zij dit unaniem van ondergeschikt belang ten opzichte van de maatschappelijke betekenis, de gebruikskwaliteit, de impact op de buurt en de aanpasbaarheid van het project. Het gebouw is een prachtig voorbeeld van duurzame functievrijheid. De monumentale panden van het voormalige ziekenhuis zijn behouden en getransformeerd tot bibliotheek, maar kunnen in de (verre) toekomst weer een andere functie krijgen. De nieuwe kap is zelfdragend zodat deze relatief makkelijk kan worden vervangen door iets dat in de toekomst aansluit op mogelijk andere functies, voorkeuren of opgaven. Door slimme ingrepen is het gebouw geschikt gemaakt voor de huidige tijd. De bankjes in het chirurgisch theater zijn aangepast aan huidige lichaamslengtes, er is een grote fietsenstalling ondergronds en duurzaamheid is als vanzelfsprekende factor overal doorgevoerd.

De Universiteitsbibliotheek is een inspirerend voorbeeld hoe men door het verbinden van bestaande bouw met nieuwbouw kwaliteit kan blijven toevoegen aan de stad. Het op deze manier optoppen, splitsen en inbreiden in bestaande contexten ziet de jury als toekomst van de gebouwde omgeving.

Voor de publieksjury van de Amsterdamse Architectuurprijs 2026 is er maar één project dat op alle criteria heeft overtuigd en de jury zelfs heeft weten te ontroeren: De Nieuwe Meent. De manier waarop architect en opdrachtgever tijdens de jurydag vertellen over de totstandkoming van het project overtuigt de jury dat er met grote zorg is gekeken naar de gemeenschap, het gebouw en de buurt. De jury ziet in De Nieuwe Meent een antwoord op een stad die harder en duurder wordt: een antwoord dat schuilt in een activistische, pionierende gemeenschap die bewijst dat het ook anders kan. Het project geeft hoop, juist omdat het laat zien dat wonen ook anders georganiseerd kan worden. “Het is een tegengeluid tegen het grote vastgoed,” benoemt een jurylid.

Ook op het laatste criterium, de beleving van het gebouw, scoort De Nieuwe Meent hoog. In dit gebouw voelt de jury dat het daadwerkelijk een inclusieve plek is voor iedereen, voor een diversiteit aan mensen. De jury is bovendien zeer te spreken over hoe de architect door flexibel te ontwerpen vorm heeft gegeven aan een ruimte waar iedereen zich prettig voelt.

De publieksjury ziet een geslaagd initiatief waarvan de jury hoopt dat het de zaadjes plant voor een andere manier van wonen in Amsterdam. De publieksjury verkiest daarom unaniem De Nieuwe Meent als winnaar van de Amsterdamse Architectuurprijs 2026.

De Amsterdamse Architectuurprijs (AAP), die Arcam sinds 2008 jaarlijks organiseert, bekroont het beste gebouw dat in het voorgaande jaar binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam is opgeleverd. Met de prijs worden zowel de architect als de opdrachtgever in de schijnwerpers gezet, en wordt bijzondere aandacht gevraagd voor projecten die uitblinken in ontwerpkwaliteit en maatschappelijke betekenis.

In de loop der jaren is de AAP uitgegroeid tot een belangrijke graadmeter voor de ontwikkeling van de stad en een platform voor het publieke gesprek over architectuur in Amsterdam. Zowel een vakjury als een publieksjury kiezen elk een winnaar uit tien genomineerde gebouwen. Deze selectie wordt samengesteld door Arcam en haar onafhankelijke Programmaraad, op basis van ruimtelijke kwaliteit, functie, spreiding over de stad en actuele opgaven. De juryleden gaan in gesprek met architecten en opdrachtgevers, bezoeken de gebouwen en stellen hun eigen beoordelingskaders op.

De vakjury bestaat uit Saman Mohammadi (CEO RE:BORN), Floor Milikowski (sociaal geograaf, planoloog en journalist) en Floris van der Poel (architect bij De Zwarte Hond), De publieksjury, Mounira Rahou (operatieassistent), Rona Mathlener (beeldend kunstenaar) en Stan Putman (journalist), kreeg dit jaar de eer om de publieksprijs uit te reiken.

De tien genomineerde projecten van de Amsterdamse Architectuurprijs 2026 zijn nog tot en met 30 augustus te zien in de AAP-tentoonstelling van Arcam. Bezoekers krijgen daar een overzicht van de meest spraakmakende architectuur die het afgelopen jaar in Amsterdam is gerealiseerd, en kunnen zich verdiepen in de verhalen achter de ontwerpen, opdrachtgevers en maatschappelijke impact van de projecten.