arcam

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Erfgoedvereniging Heemschut.

Architect Dirk Louis Sterenberg (1921-1996) kwam in 1950 in dienst bij de afdeling Bruggen van de Dienst der Publieke Werken (P.W.). Samen met Dirk Slebos werd hij de opvolger van ‘bruggenbouwer’ Piet Kramer, die in 1952 met pensioen ging. Kramer heeft ruim 200 bruggen ontworpen, zijn opvolgers waren samen verantwoordelijk voor ruim 300 bruggen, viaducten, duikers en sluizen in de nieuwe stadsdelen maar ook – ter vervanging van oudere bruggen – in de oude stad.

Vooral door de enorme stadsuitbreiding is het aantal bruggen, viaducten e.d. in de periode 1950-1975 meer dan verdubbeld. Sterenberg was de laatste ontwerper in vaste dienst van de afdeling Bruggen. Na de opheffing van P.W. bleef hij nog tot zeker 1985 – op freelancebasis – opdrachten uitvoeren. Sterenberg was betrokken bij het ontwerp, de vernieuwing of aanpassing van ten minste 173 bruggen, waarmee zijn aandeel verreweg het grootst is. De ontwerpers werden daarbij uiteraard ondersteund door constructeurs van de afdeling Bruggen, maar hun namen zijn helaas moeilijk te achterhalen.

De ontwerpers waren geïnspireerd door het Nieuwe Bouwen en de toepassing van nieuwe bouwmaterialen en technieken, zoals voorgespannen beton. Sterenberg was behalve architect ook beeldhouwer en betrokken lid van de Liga Nieuw Beelden. Dat resulteerde onder meer bij drie bruggen (Hortus-, Vaz Dias- en Latjesbrug) in een samenwerking met beeldhouwer Herman van der Heide, die de opvallende brugleuningen ontwierp. De verschillende ontwerpers bij de afdeling Bruggen zullen elkaar zeker beïnvloed hebben, daardoor zijn de ontwerpen van Sterenberg en Slebos soms moeilijk van elkaar te onderscheiden. Door de enorme productie over bovendien een lange periode, is de invloed van de eerste waarschijnlijk het grootst geweest. Sterenberg is veruit de belangrijkste bruggenontwerper in de periode van Wederopbouw en Post ’65 van Amsterdam.

De IJdoornlaanbrug is bijzonder omdat de brug het Noordhollandsch Kanaal kruist onder een hoek van 68 graden. De extra kosten van een technisch ingewikkelder constructie wogen blijkbaar niet op tegen aanpassingen van de weg. Het brugdek heeft hierdoor de vorm van een parallellogram gekregen en het portaal (de hameipoort), het contragewicht en de hangstangen zijn bijgevolg asymmetrisch. Karakteristiek voor de brug zijn de robuuste betonnen, licht geschilderde, brugpijlers met afgeschuinde hoeken, die ten gevolge van de schuin geplaatste brug ten opzichte van elkaar verschoven zijn. Aan een zijde is op de kop van de brugpijler het brugwachtershuisje geplaats. De constructie van de pijler zet zich logisch voort in het trappenhuis van het huisje.

De plattegrond van het aan weerskanten van de trap uitstekende verblijf heeft ook een parallellogram als plattegrondvorm. De horizontale panoramische vensters geven de brugwachter ruim zicht op het wegdek en op het kanaal. Aan de overzijde van het wegdek voert een betonnen spiltrap naar een lager gelegen plateau met de toegang tot de brugkelder. De stalen constructieonderdelen van het beweegbare gedeelte van de brug zijn in opvallende kleuren geschilderd, bruin, geel en rood. De kleuren van de balustraden (blauw) en de hangstangen, de ‘armen’ die het brugdek optillen (rood), komen terug in de ramen en deuren van het brugwachtershuisje.

De IJdoornlaanbrug behoort tot de latere werken van Sterenberg, waarbij goed is te zien dat zijn ontwerpen in de loop der tijd steeds functioneler en robuuster werden, en tegelijk krachtiger qua vormgeving. Met de typerende asymmetrische constructie, die zich onderscheidt van alle andere beweegbare bruggen in Amsterdam, is deze brug een hoogtepunt in het oeuvre van Sterenberg.

Paul Meijer, Erfgoedvereniging Heemschut

Op deze brug vind je één van de brugwachtershuisjes van SWEETS Hotel. SWEETS Hotel biedt een unieke overnachtingservaring verspreid over 28 brughuizen in Amsterdam. Elk brughuis is omgetoverd tot een zelfstandige suite voor maximaal twee gasten.

Het concept is een initiatief van het Amsterdamse architectenbureau Space&Matter (bekend van De Ceuvel), samen met projectpartner Grayfield en Seven New Things – de makers achter het Lloyd Hotel, Llove Hotel in Tokio en Hotel The Exchange in Amsterdam.

• F.V. Smit, Bruggen in Amsterdam. Infrastructurele ontwikkelingen en brugontwerpen van 1850 tot 2010, Utrecht 2010
• S. Glasl e.a. (red.), Sweets. Overzicht inzicht uitzicht. Een gids voor de Amsterdamse brugwachtershuisjes, Amsterdam: Arcam, 2013.