Schoolgebouw De Dapper
Evert Jelle Jelles, 1985
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Erfgoedvereniging Heemschut.
De Dapperbuurt
Dit deel van het uitbreidingsplan van J. Kalff (1877) werd in 1890 op verzoek van particuliere bouwers aangepast met als gevolg een zeer dicht verkaveld gebied met smalle straten. Eind jaren 1960 wilde de Dienst Stadsontwikkeling alle bebouwing afbreken en vervangen door een geheel nieuwe buurt. Daartegen ontstond weerstand van o.a. de actiegroep ‘De Sterke Arm’ met als resultaat een nieuw bestemmingsplan op basis van het huidige stratenpatroon dat ‘een belangrijk basisgegeven voor een nieuwe verkaveling zal moeten zijn’. Vanwege funderingsproblemen kon evenwel slechts een kwart van de panden worden gerenoveerd en kwam hier veel nieuwbouw.
Inpassing in de buurt
Voor de nieuwe basisschool, oorspronkelijk de Commelinschool geheten en gebouwd in opdracht van de gemeente, werd de helft van het smalle bouwblok tussen de Pieter Nieuwlandstraat en de Tweede Van Swindenstraat gesloopt. Het complex kwam geheel vrij te staan van de nieuwe gesloten bouwblokken, met aan de west- en de zuidkant ruimte voor twee schoolpleinen en groen. Het gevarieerde bouwvolume van de school vormt een geleidelijke overgang tussen de omringende bebouwing langs de oude rooilijnen en het groen.
Structuralisme
Het complex is ontworpen op basis van een stramien van zeshoeken met een basis van 4,70 m. De zeshoek vormt het lokaal, door middel van vouwwanden afgescheiden van de hal. Tussen de lokalen zijn toiletgroepen.
De beide entrees, voor onder- en bovenbouw, geven toegang tot een ruime centrale hal, op de ontwerptekeningen gedeeltelijk aula en theater genoemd. De draagconstructie bestaat uit betonkolommen met cirkelvormige doorsnede en betonwanden, de gevels uit gemetselde spouwmuren met houten kozijnen. De kolommen staan op de hoekpunten van de zeshoeken en zijn zowel binnen als buiten nadrukkelijk in het zicht gelaten. In de gevels sluiten de kolommen aan op de betonranden ter plaatse van de verdiepings- en dakvloeren.
Het gebouw bestaat uit een begane grond met twee verdiepingen. Op de noordoosthoek vormt de grote rechthoekige sportzaal een opvallende uitzondering op de structuralistische opzet van het complex. Ook bij de sportzaal is de draagconstructie in het zicht gelaten, de stalen spanten steken uit buiten de gevels en het dak. Aan de einden zijn stalen windverbanden te zien. De sportzaal is in twee gymzalen te splitsen met eigen voorzieningen, bergingen en kleed- en wasruimten daar onder. De beide delen van de school onderscheiden zich van elkaar door middel van splitlevel en de kleur van de kozijnen.
In 2007-2008 is de school uitgebreid o.l.v. INarchitecten met een ouderkamer, die als een los doosvormig volume ter plaatse van de eerste verdieping onder de overbouwing van de zandbak is geplaatst. De sportzaal is momenteel in gebruik bij Jungle Amsterdam als podium voor artiesten en maatschappelijke organisaties.
Over de architect Evert Jelle Jelles
Na zijn jeugd in Nederlands-Indië te hebben doorgebracht studeerde Evert Jelle Jelles (1932-2003) aan de TH in Delft, waar Cornelis van Eesteren en J.H. van den Broek zijn docenten waren. Hij ontwierp diverse bedrijfs- en kantoorgebouwen zoals het Shell-Researchlaboratorium in Rijswijk, het inmiddels gesloopte Wavin-gebouw in Zwolle en het ook niet meer bestaande winkelcentrum Ganzenhoef. Zijn school in de Dapperbuurt, destijds een nieuw gebouw voor een nieuw schooltype – de in 1985 ingevoerde basisschool – heeft gelukkig diverse veranderingen goed doorstaan.
Paul Meijer, Erfgoedvereniging Heemschut
BRONNEN
I. Haagsma en H. de Haan, Stadsvernieuwingsgids van Amsterdam, Amsterdam 1985.