Sint-Rosaschool, Noord
Architectenbureau J. van Stigt, 1969-1972
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Erfgoedvereniging Heemschut.
De Sint-Rosa Huishoudschool is in 1969 ontworpen door architect Joop van Stigt (1934-2011) en gebouwd in 1971-1972 door aannemersbedrijf De Nijs. Het gebouw is een exemplarisch voorbeeld van het structuralisme door het gebruik van geometrische vormen, de verbinding tussen binnen en buiten en de aanmoediging van ontmoetingen. Ondanks dat deze thema’s op elegante wijze met elkaar zijn verweven, is het gebouw weinig onder de aandacht gekomen.
Door de explosieve groei van het aantal leerlingen in de naoorlogse periode, was het onderkomen van de Sint-Rosa Huishoudschool aan het Hagedoornplein in Amsterdam-Noord te klein geworden. Het nieuwe schoolgebouw bood ruimte aan vierhonderd leerlingen in twintig tot drieëntwintig lokalen, afhankelijk van de gekozen indeling. Het gebouw is altijd gebruikt als school en was tot voor kort in beheer van Xplore Agora. Deze scholengemeenschap is sinds de zomer van 2025 verhuisd, de toekomstige invulling van het pand is nog onbekend.
Symmetrische plattegrond met kruizen
De plattegrond van het schoolgebouw bestaat uit twee tegen elkaar geplaatste kruizen. Maar om de plattegrond van de St. Rosa goed te begrijpen moet er worden uitgezoomd van het gebouw. Het geheel is te lezen als een diagonaal kruis, met als centrum een octogonaal buitenplein voor de entree. Aan twee uiteinden van het kruis waren buitenpleinen te vinden (inmiddels verdwenen). Aan de twee andere uiteinden bevinden zich binnenpleinen in het gebouw, waarmee de klaslokalen worden ontsloten. De twee binnenplein zijn met elkaar verbonden, de verkeersroute vormt als het ware een achtvorm in de plattegrond.
De betonnen draagconstructie bestaande uit kolommen, balken en vloervelden, is zowel in het interieur als in de gevels nadrukkelijk in het zicht gelaten. De gevels van het gebouw bestaan voornamelijk uit houten puien die opgedeeld zijn in meerdere raamvensters. De puien zijn geplaatst tussen kolommen die elk voorzien zijn van een gestileerd kapiteel. Hierdoor is de structuur van het gebouw duidelijk in de gevel af te lezen. De geometrische vormentaal van de gevels zet zich door in het interieur, waar eveneens de draagconstructie duidelijk zichtbaar is. Opvallend zijn de royale betonnen wenteltrappen te midden van de centrale binnenpleinen, die sierlijk afsteken tegen de overigens consequent orthogonale structuur.
Ontmoeting en licht
Van Stigt heeft bij de Sint-Rosaschool op een subtiele, doch doeltreffende wijze een mensgericht ontwerp gerealiseerd. Ontmoeting tussen de leerlingen wordt gefaciliteerd door de binnenpleinen waar de leerlingen voor en na de lessen telkens samenkomen. Grote daklichten zorgen hier voor voldoende natuurlijk lichtinval. In de lokalen wordt de connectie met de buitenwereld nadrukkelijk gezocht. De lokalen bevinden zich in de uiteinden van de kruizen, waardoor altijd twee van de vier muren vrijwel geheel uit puien bestaan en er veel natuurlijk licht is. De grote raampartijen brengen buiten naar binnen en geven mooi uitzicht op de vele bomen die het gebouw omringen.
Stijn Flinkenflögel, Erfgoedvereniging Heemschut
Xplore Agora
Studio Ard Hoksbergen, 2025
De leerlingen van Xplore Agora hebben hun intrek genomen in een nieuw schoolgebouw van Studio Ard Hoksbergen – een ontwerp dat uitblinkt in licht, verbinding en flexibiliteit. Daarmee zetten ze hun weg voort vanuit een gebouw met een vergelijkbare geest, waarin ontmoeting en openheid eveneens centraal stonden.
Bronnen
- Marinke Steenhuis, Joop van Stigt, architect. Werken vanuit een flexibele structuur 1960-1985, Stichting Dogon Onderwijs (2014) 84-89.
- Redactie, ‘Joop van Stigt’ https://www.architectuur.org/stigt.php (geraadpleegd 21-3-2025)