arcam

Arcam begon in 1986 op het Waterlooplein, midden in het bruisende hart van de stad en bovenal in het gebouw van de Academie van Bouwkunst Amsterdam. Vanuit een bescheiden locatie ontstond daar het platform dat architectuur, stedelijke vernieuwing en publiek debat bij elkaar bracht. Toen Arcam groeide en haar rol in Amsterdam steeds belangrijker werd, verhuisde de organisatie naar het Oosterdok.

In het iconische gebouw aan het water, René van Zuuks transformatie van een oorspronkelijk paviljoen van Renzo Piano, vond Arcam een plek die perfect aansluit bij haar ambities: open, zichtbaar en stevig verankerd in de stad die zij al sinds 1986 onderzoekt en inspireert.

De Kinkerbuurt in Amsterdam-West verandert sinds enkele decennia van een traditionele arbeiders- en immigrantenbuurt naar een wijk met steeds meer kapitaalkrachtige middenklassebewoners. Zowel marktdruk als woningcorporatiebeleid stimuleren deze gentrificatie. Het proces verhoogt het buurtvertrouwen, maar veroorzaakt ook spanningen tussen oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers, die verschillen in woonvoorkeuren, beleving van de buurt en betrokkenheid. (Bron: Ten Kate, Gentrificatie in de Kinkerbuurt, Erasmus Universiteit)

Het PostCS-complex in Amsterdam, gelegen aan de Oosterdokskade, was jarenlang een markant symbool van de naoorlogse bedrijvigheid in de stad. Het imposante complex, gebouwd in de jaren vijftig, deed decennialang dienst als postsorteercentrum. Toen het postsorteercentrum uiteindelijk zijn functie verloor, veranderde ook de betekenis van het gebouw. In de laatste jaren voor de sloop kreeg PostCS een heel nieuw leven als broedplaats voor cultuur en creativiteit.

Op de foto zie je de brug vanaf het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade richting het sorteercentrum. Deze brug is afgebroken en vervangen voor de Odebrug uit 2011.

In de jaren tachtig maakte Wittenburg deel uit van een grotere stadsvernieuwing. Het oude, dichtbebouwde eiland werd opgeknapt en nieuwe woningen kwamen er tussen de bestaande bebouwing. Het doel was om het gebied leefbaarder te maken, met meer licht, lucht en ruimte, zonder de karakteristieke sfeer van het eiland te verliezen. Zo ontstond een mix van oude en nieuwe gebouwen, waar wonen en kleine voorzieningen hand in hand gaan.

Het woongebouw op Wittenburg (1982) bestaat uit twee getrapte gebouwen loodrecht op het water, met een toegankelijk dakterras voor alle 22 woningen en een onderdoorgang langs de kade, geïnspireerd op de Nieuwe Zakelijkheid. Het ontwerp legt nadruk op verbinding met de straat en het eilandkarakter, met gevarieerde woningindelingen per verdieping en een trappenhuis dat zowel functioneert als openbare lantaarn.

Een inmiddels uniek leeg beeld van het IJ en een rustig Noord.

Begin jaren 2000 voltrekt zich een revolutie in het denken over de stadsontwikkeling langs de IJ-oevers. De focus verschuift naar het afzonderlijk ontwikkelen van deelgebieden zoals het Westerdok, Oosterdok en de Silodam. Nieuwe culturele voorzieningen worden ingezet als publiekstrekkers, terwijl karakteristieke havengebouwen worden behouden en opnieuw tot leven gebracht.

Zo groeien de IJ-oevers uit tot een nieuw stedelijk centrum van Amsterdam en tot een bijzondere vorm van openbare ruimte: een brede, open watervlakte omringd door nieuwe woonwijken, publiek toegankelijke kades en markante architectuur.

Ook de Stopera viert in 2026 haar veertig jarig bestand!

In de jaren tachtig krijgt de bouw van de Stopera, het gecombineerde stadhuis en Nationale Opera & Ballet, definitief vorm. Na decennia van debat, protesten en herontwerpen wordt in 1982 gekozen voor het ontwerp van Cees Dam en Wilhelm Holzbauer. Op de historische plek van de voormalige Jodenbuurt verrijst een modern, transparant cultuur- en bestuursgebouw met een kenmerkende halfronde gevel.

Tussen 1984 en 1986 wordt het complex voltooid. Ondanks de felle weerstand in de voorafgaande jaren groeit de Stopera vanaf de opening in 1986 uit tot een stedelijk icoon en een belangrijke motor voor de herontwikkeling van de Amstelzone.

In 1913 vestigde Shell een klein laboratorium op het terrein van Overhoeks. In de jaren die volgden breidde het bedrijf uit en nam het het aangrenzende ENTOS-terrein over. Op dit complex werd ook de iconische Shell-toren gebouwd, tegenwoordig beter bekend als Toren Overhoeks — de naam die de nieuwe wijk later zou dragen.

In 2003 kocht de gemeente Amsterdam het voormalige Shell-terrein en vanaf 2005 ging de ontwikkeling van de nieuwe wijk Overhoeks in volle gang. Het gebied transformeert sindsdien van industrieel terrein tot een levendige stadswijk, waar wonen, cultuur en horeca samenkomen aan het IJ. Toren Overhoeks staat alweer 10 jaar bekend als A’DAM Toren.

Tussen 1998 en 2001 ontwierp VMX Architects een tijdelijke 100 meter lange fietsflat voor 2.500 fietsen naast Amsterdam Centraal. Het transparante, boven water zwevende gebouw verving oude stallingen tijdens de herinrichting van het Stationsplein en is inmiddels vervangen voor de ondergrondse fietsparkeergarage Stationsplein door wUrck Architectuur, stedenbouw, landschap & infrastructuur.

Oud-wethouder Michael van der Vlis realiseerde het ideaal van de compacte stad: verdichting, autoverkeer terugdringen en fietsen bevorderen. Architectuurhistoricus Petra Brouwer en stadshistoricus Tim Verlaan onderzoeken deze periode, met onder andere lezingen, en komen in 2026 met een boek over Van der Vlis. Het onderzoek belicht de wederopstanding van de stad en actuele discussies over bereikbaarheid, wonen en stedelijke kwaliteit.