arcam

De publieksjury van de Amsterdamse Architectuurprijs is samengesteld via een open call. Het team van Arcam selecteert drie personen om de publieksprijs toe te kennen. Daarbij zoeken we bewust naar personen zonder professionele verbinding met de bouwwereld. De jury bestaat uit:

• Tisja Korthals Altes, Onderzoeker en adviseur diversiteit en inclusie.
• Josephine Jongbloed, schrijver, creatief ondernemer en docent NT2.
• Peter Dieleman, trainer en coach bij een organisatie voor opvang, verslaving en sociale begeleiding.

Elk jurylid brengt een uniek perspectief mee en heeft een persoonlijke motivatie om deel te nemen. Hoewel schoonheid en esthetiek zeker belangrijk zijn, is voor alle drie de centrale vraag: wat geeft dit gebouw terug aan de Amsterdammer?

Een ander belangrijk aandachtspunt is het verhaal dat achter elk project schuilgaat. De jury zoekt naar plekken die hun omgeving inspireren en versterken – plekken die de buurt verheffen en dit effect mogelijk ook op stedelijk niveau kunnen verspreiden.

Inclusiviteit en intersectionaliteit zijn ook benoemd als cruciale beoordelingsaspecten. De jury vraagt zich af: aan wie is gedacht bij het ontwerpen van dit gebouw? En: hoe verhoudt zich dat tot de geschiedenis van de buurt en de stad? De maatschappelijke betekenis van elk genomineerd project weegt dan ook zwaar mee. Hoewel duurzaamheid voor de jury van belang is, vindt zij sociale vraagstukken nog urgenter. Ook ligt hun focus sterk op de emotionele impact van de gebouwen. Ze willen geraakt worden door zowel de architectuur als de functie ervan, en bewondering en ontroering ervaren.

Deze uiteenlopende perspectieven zijn vertaald in zes concrete criteria die gebruikt zijn om de nominaties te beoordelen:

• Impressie en emotionele reactie – de kracht van een project om indruk te maken en te ontroeren.
• Esthetiek en detaillering – de visuele kwaliteit en zorgvuldige afwerking van het gebouw.
• Inclusiviteit – de bijdrage van het project aan de hele stad en aan álle Amsterdammers.
• Toekomstbestendigheid – van een maatschappelijk perspectief en de mate waarin het project past in het Amsterdam van de toekomst.
• Duurzaamheid en klimaatbestendigheid -hoe het project inspeelt op vraagstukken rond milieu, klimaatverandering en toekomstbestendig bouwen
• Betekenis en symboliek – de maatschappelijke waarde en het verhaal dat het project vertelt.

Deze criteria vormen het uitgangspunt voor het beoordelen van de genomineerden, en worden later opnieuw geraadpleegd om te bepalen welke nominatie het best voldoet bij het kiezen van een winnaar.

Bij dit project is het vanaf het begin duidelijk dat de esthetische kwaliteit hoog ligt. De transparante gevel in combinatie met de lichte steensoort maakt indruk, vooral op basis van de avondlijke persfoto’s van de nominatie. Tijdens het daadwerkelijke bezoek wordt dit visuele effect echter minder sterk ervaren.

De jury is onder de indruk van de Hollandse Schouwburg als herdenkingsplek. Wat het Holocaustmuseum in het bijzonder onderscheidt, is volgens de jury de persoonlijke benadering – in tegenstelling tot veel andere Holocaustmusea in het buitenland. Hier ligt de nadruk op de individuele verhalen van slachtoffers, waarbij de architectuur een meer bescheiden en ondersteunende rol speelt.

De verfijnde details in het gebouw en de vormgeving van de tentoonstelling getuigen van een goede samenwerking tussen alle betrokken partijen. Dit leidt tot een vernieuwende en respectvolle vertaling van een beladen geschiedenis. Hoewel het op indrukwekkende wijze de gruwelijke geschiedenis van de Holocaust vertelt, vinden de juryleden dat het project weinig verbinding legt met het heden en de toekomst. Daarmee voldoet het minder aan het criterium van een plek voor alle Amsterdammers, zoals de publieksjury dat voor ogen heeft.

In dit gebouw is de rol van de architect voor de publieksjury bijzonder goed zichtbaar. Zij waarderen de inventiviteit in de plattegronden, die verschillende problemen tegelijk aanpakken: de variatie in de kleinere woningen, waarbij keukens telkens op een andere plek zijn gesitueerd, en de slim ontworpen, doorlopende gang die bijdraagt aan de sociale veiligheid in het gebouw. Dit soort doordachte oplossingen leveren bij de jury extra waardering op.

De jury is ook positief verrast door de esthetiek van het gevelmateriaal: het groene Noorse marmer. Ze vinden het een fraai voorbeeld van modernistisch wonen op de Zuidas.

Tegelijkertijd plaatsen ze hun waardering nadrukkelijk in de context van de locatie. Veel van de kwaliteiten van het gebouw vallen juist op binnen de Zuidas, een gebied dat vooral bekendstaat als zakendistrict en géén typische woonwijk is. De uitgesproken esthetiek van het gebouw springt eruit tegen de achtergrond van de zakelijke architectuur in de omgeving.

Ook de collectieve ruimten, die bedoeld zijn als compensatie voor de beperkte woonoppervlakte, krijgen positieve aandacht – juist omdat zulke gedeelde voorzieningen zeldzaam zijn in de stad. De kleine vloeroppervlakte van de woningen zelf wordt opgemerkt, maar in de context van de Zuidas en het huidige woningklimaat, waarin bewoners steeds minder keuzevrijheid hebben, wordt dit als acceptabel gezien. Kortom, de jury vindt het een degelijk en geslaagd gebouw binnen de grenzen van wat het wil zijn.

Station Wildeman maakt diepe indruk op de publieksjury. Zij voelen oprechte ontroering toen ze het gebouw binnenkomen. Die sterke eerste indruk ontstaat vooral door de warmte en gastvrijheid van de vele, diverse bezoekers die aanwezig waren om de jury te verwelkomen. Deze ontmoeting weerspiegelt de diversiteit van de stad en creëert een bijzondere sfeer door het hele gebouw heen — een sfeer waarin je de trots van de buurt letterlijk kan voelen. Volgens de jury: “Die sfeer kun je niet faken.”

De architectuur ondersteunt in alles deze transformatie. De jury wordt geraakt door de esthetiek van de begane grond. Ze waarderen onder meer het gebaar om de entrees te markeren met knikken in de gevel, en het zorgvuldig gekozen kleurenpalet dat een gevoel van veiligheid en welkom oproept. De kracht van het ontwerp ligt volgens hen niet alleen in de esthetiek, maar vooral in de manier waarop het gebouw laagdrempelig en flexibel is doordacht.

Bijzonder is ook de betekenis van dit project voor de buurt. Het buurtcentrum fungeert als een kloppend hart van de wijk: hoopvol, verbindend en symbolisch. De ‘W’ van de Wildemanbuurt prijkt op de voorgevel van het pand – als baken van hoop voor de buurt en symbool van trots en verbondenheid. Volgens de jury is dit een voorbeeld dat navolging verdient in andere delen van de stad. De maatschappelijke functie – met name de ondersteuning van mensen met beperkte middelen – maakt het tot een springplank naar de toekomst.

Zoals de jury het samenvatte: “De buurt is letterlijk en figuurlijk verlicht.”

Een van de meest uitgesproken architectonische projecten van de tien nominaties, volgens de publieksjury – en een verrassing op meerdere vlakken. De massaopbouw met loopbruggen en terugliggende gevels geeft het gebouw een futuristisch karakter, alsof je je in een videogame bevindt. Dit sluit aan bij de ambitie van de architect: het gebouw zou ooit dienst kunnen doen als filmlocatie.

Wat de jury vooral opviel, is hoe leefbaar het gebouw is en hoe het ontmoeting tussen bewoners stimuleert. Ondanks de robuuste uitstraling en het strakke kleur- en materiaalgebruik van de gevel, heeft het gebouw een dorps, vriendelijk en speels karakter. De beplanting verzacht de hardheid van het ontwerp en zorgt voor een warme, aangename toevoeging aan Sloterdijk.

De rondleiding begon op het hoogste punt van het gebouw, waar de eerste indrukken erg positief waren. Maar naarmate de jury afdaalt naar de diepere delen van het complex, merken zij dat sommige zones in de schaduw liggen en koud en minder uitnodigend aanvoelen. Hierdoor verschilt de woonervaring aanzienlijk, afhankelijk van waar je je in het gebouw bevindt.

De publieksjury had hoge verwachtingen van dit project – de eerste sociale woningbouw in Amsterdam uitgevoerd in hout. Ze vinden de achterzijde van het gebouw bijzonder charmant en warm, met een uitstraling die het hout mooi tot zijn recht laat komen. Toch twijfelen ze aan de effectiviteit van het concept van de leefgalerij. Hoewel de bankjes goed ontworpen en zelfs chique zijn voor woningen van dit formaat, merken ze dat de openheid van de leefgalerij in de praktijk niet helemaal werkt: vrijwel alle gordijnen van de woningen waren gesloten, wat de interactie tussen bewoners lijkt te beperken.

Volgens de jury komt de warmte van de achtergevel niet terug in de voorgevel. Hoewel alle architecten in de buurt met vergelijkbare randvoorwaarden werken, oogt de voorzijde van het gebouw benauwd en gesloten.

Toch herkent de publieksjury de ambitie en duurzaamheid van het project. Ze beschouwen het als een veelbelovende en moedige stap richting de toekomst van sociale woningbouw.

De grootste kracht van dit project ligt volgens de publieksjury in de maatschappelijke functie. Vanuit het perspectief van betekenis voor de buurt scoort De Ark bijzonder hoog. Het is een mooi voorbeeld van hoe je de gemeenschap actief betrekt en creëert bovendien een gevoel van geborgenheid. Wat volgens de jury echter ontbreekt, is het element van jeugd en toekomstgerichtheid.

Architectonisch gezien vinden ze het meubilair goed ontworpen, met interessante contrasten in materiaalgebruik en een slimme, tijdelijke transformatie. Toch roept deze transformatie ook vragen op. Beoordeelt men hier het oorspronkelijke kerkgebouw, of de toegevoegde laag? Voor de jury voelt het soms alsof er ‘te weinig architectuur’ is om echt te beoordelen.

Ondanks de aanzienlijke programmatische verandering – van kerk naar sociale marktplaats – wordt de toevoeging van het interieur meer ervaren als een interieurproject, dat bovendien nauwelijks zichtbaar is van buitenaf. Misschien voelt het project daarom voor de jury nog niet ‘af’: het lijkt de eerste stap in een groter transformatieproces, dat pas op waarde kan worden geschat als verdere fases gerealiseerd zijn.

Ook de Gentiaanbuurt roept bij de publieksjury de nodige vragen op. De vijf blokken zijn prachtig gerenoveerd, maar de gebaren en ingrepen van de architecten zijn minder zichtbaar. Tegelijkertijd is er veel bewondering voor de oorspronkelijke architectuur uit de jaren ’20.

Hoewel het werk van de architecten op het eerste gezicht subtiel is, erkent de jury – mede dankzij de toelichting tijdens de presentatie – dat hier zorgvuldig is gewerkt met en vóór de doelgroep. Dat respect zie je terug in het duidelijke contrast tussen de gerenoveerde en de nog niet gerenoveerde blokken. Dáár ligt de esthetische kracht van het project.

De jury waardeert bovendien enorm de aanwezigheid van bewoners tijdens de rondleiding. Hun persoonlijke verhalen onderstrepen dat zij met plezier in de buurt wonen. Ook wordt het maatschappelijke belang van deze renovatie benadrukt: in het huidige stedelijke klimaat vormt dit project een krachtig antwoord op de dreiging van gentrificatie in Amsterdam-Noord.

Aanvankelijk had de publieksjury geen uitgesproken positieve mening over De August. Maar naarmate het gesprek vordert, beginnen zij steeds meer waardering te krijgen voor de verfijnde architectuur van het project. Hoewel sommige materiaalkeuzes niet volledig in de smaak vallen, erkent de jury de grote inspanning om iets werkelijk moois neer te zetten in Overhoeks.

Die inzet vertaalt zich in doordachte plattegronden, een zachte inpassing van het gebouw in de omgeving dankzij de plint en de voortuin, lichte en veilige gangen, en een consistente, zorgvuldige detaillering door het hele gebouw.

De jury ziet De August als een toekomstbestendig project, omdat het een tijdloze woonkwaliteit biedt: lichte, goed ingedeelde woningen met ruime buitenruimtes. In vergelijking met andere sociale woningbouwprojecten straalt dit ontwerp een meer menselijke maat uit.

Het sociale programma in samenwerking met HVO-Querido vormt volgens de jury “de kers op de taart”. Alles komt in dit project mooi samen, waardoor het wat hen betreft een van de beste voorbeelden is van eigentijdse sociale woningbouw.

Voor de publieksjury, die bestaat uit niet-professionals uit de architectuurwereld, maakt CPO Srefi Bow minder indruk. Ze merken dat andere mensen in de bus – met meer professionele ervaring – enthousiaster zijn over dit project, omdat zij beter in staat zijn om architectonische details te waarderen.

Voor de publieksjury ontbrak juist die directe indruk en emotionele reactie die zij zoeken in een winnaar van een architectuurprijs. Toch hebben zij veel waardering voor dit project. Ze vinden de houten achtergevel mooi en verfijnd gedetailleerd, en ook de gestapelde baksteengevel aan de voorzijde wordt geprezen als milieuvriendelijk en toekomstbestendig.

Wat voor de jury zwaar meeweegt, is dat de architecten en opdrachtgevers trouw zijn gebleven aan hun oorspronkelijke idealen, en de hoge duurzaamheidseisen daadwerkelijk hebben waargemaakt. Ze vinden het bewonderenswaardig dat dit project is gerealiseerd – en dat nog wel in een tijd waarin dat allesbehalve vanzelfsprekend is.

Zoals bij veel Amsterdammers oproept de renovatie van De Nederlandsche Bank een sterke reactie bij de publieksjury. De uitzonderlijk hoge esthetische kwaliteit – met een interessante en warme afwisseling van materialen – geeft het gebouw een schoonheid die doet denken aan een bibliotheek. Deze hoge mate van esthetiek gaat hand in hand met het royale budget, dat ruimte biedt om ambities waar te maken. Toch is de jury van mening dat ook de keuze van de architect een doorslaggevende rol spelt  in het succes van dit project.

De zorgvuldige afwerking, waaronder het akoestisch comfort in een ruimte die tegelijkertijd groots, glanzend en monumentaal is, wordt zeer gewaardeerd door de jury.

Ondanks de indrukwekkende vormgeving is het vooral de symbolische waarde van het project die diepe indruk maakt. Wat dit gebouw betekent voor de stad en het land overstijgt het fysieke ontwerp. De transformatie van een gesloten kluis naar een open ruimte voor alle burgers is niet alleen een uitnodigend gebaar, maar heeft ook een verheffend effect op de stad als geheel. Deze transformatie betekent een wereld van verschil ten opzichte van wat De Nederlandsche Bank ooit was. Wel merkt de jury op dat de gevel van buitenaf nog iets transparanter en opener zou mogen aanvoelen.

De symboliek van het gebouw reikt verder dan zijn maatschappelijke functie. Het is ook een toekomstbestendig ontwerp dat de vraag stelt: wat voor stad wil Amsterdam in de toekomst zijn? Deze renovatie versterkt niet alleen het imago van De Nederlandsche Bank als stabiele instelling, maar positioneert Amsterdam ook als wereldstad. Maar ondanks de (inter)nationale betekenis van dit project, is ook op buurtniveau nagedacht over de impact ervan en hoe de buurt actief betrokken kan worden bij zo’n grootschalige ontwikkeling.

De publieksjury  beoordeelt alle nominaties op basis van de criteria die zij vanaf het begin van het proces heeft vastgesteld: indruk en emotionele reactie, esthetiek en detaillering, inclusiviteit, toekomstbestendigheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie, en tot slot betekenis en symboliek. Op basis van deze criteria vallen sommige projecten af. Na zorgvuldige overweging komt de jury tot een top drie van projecten die zij graag willen nomineren.

De drie favoriete projecten van de publieksjury zijn Station Wildeman, De August, en De Nederlandsche Bank.

Bij De Nederlandsche Bank is de jury diep onder de indruk van de transformatie van een gesloten bastion naar een open en uitnodigende plek. Het project scoort hoog op alle beoordelingscriteria: een indrukwekkende herinterpretatie van een stedelijk icoon die toekomstgerichtheid uitstraalt en Amsterdam positioneert als een wereldstad. Toch merkt de jury op dat het grote budget van het project de impact enigszins relativeert; de transformatie voelt daardoor minder opvallend, gezien de beschikbare middelen.

De August is een ander project dat uitblonk op alle fronten. Dat het hier om sociale woningbouw gaat, maakt het des te indrukwekkender. Het project toont aan dat mensen met een klein budget ook recht hebben op licht, goed ingedeelde en doordacht ontworpen woningen. De slimme opbouw, de aandacht voor detail en de ruimte voor kunst en ambacht in een sector waar dat zelden voorkomt, maken De August tot een waardevolle en inspirerende toevoeging aan de stad.

Maar uiteindelijk is er één project dat de jury het diepst raakt. Vanaf het moment dat de jury binnenstapt in Station Wildeman, voelen zij zich thuis. Hier gaat het niet zozeer om esthetiek of architectonische perfectie, maar om de enorme impact op de buurt. De impact is zichtbaar van buiten, met de ‘W’ als symbool van buurt trots, maar wordt werkelijk ervaren zodra je het pand betreedt. De warmte en gastvrijheid van de diverse gebruikersgroepen, en het verhaal van het project dat nauw verbonden is met de strijd en trots van de buurt, maken diepe indruk.

Volgens de jury is Station Wildeman een inspirerend project in een kwetsbaar gebied. Amsterdam wordt een betere stad als er meer van dit soort plekken ontstaan in buurten buiten het centrum. Met hun keuze wil de jury een krachtig signaal afgeven over het belang van leefbaarheid in álle delen van de stad.

“Een hart in de buurt dat klopt” – met die woorden staan alle juryleden unaniem achter Station Wildeman als winnaar van de publieksjuryprijs.